نقاشي هاي مينياتوري از قلعه حسن صباح مي توانند نمايانگر شكل حقيقي قلعه باشند
ميراث استان ها – طي كاوش هاي باستان شناسي درقلعه حسن صباح مقداري سفال و كاشي زرين فام كشف شده كه در دوره حسن صباح مورد استفاده قرار مي گرفته است. با كشف اين سفال و كاشي ها و تطبيق آنها به نقاشي هاي مينياتوري از قلعه حسن صباح، به خصوص نقاشي كتاب جامع التواريخ، باستان شناسان بر اين باورند كه نماي اصلي قلعه مطابق با نقاشي هاي مينياتوري بوده است.
به گزارش «ميراث خبر» دژ تاريخي حسن صباح، رهبر فرقه اسماعيليه نزاري در ايران، بين قرن 4 و 5 قمري محل استقرار پايگاهي براي مبارزات حسن صباح و تبليغا اگرچه مسئولان شهرداري تهران پيش از اين بارها بر همكاري همه جانبه به منظور حفظ هويت تاريخي پايتخت تاكيد كرده بودند اما روند برنامه هاي عمراني در شهرداري منطقه 12، بزرگ ترين منطقه تاريخي تهران حاكي از ادامه برنامه هاي متناقض با حفظ هويت پايتخت 200 ساله استتي براي جذب پيروان وي بوده است. اين دژ تاريخي به علت قرار گرفتن در محل صعب العبور امكان دسترسي دشمنان حسن صباح را از او كم مي كرد و به همين علت اين دژ تاريخي ساليان درازي مقر فرماندهي حسن صباح بوده است. تاريخ پابر جايي اين قلعه را هولا كوخان مغول به پايان رساند. وي با تشكيل يك سپاه عظيم و يازده ماه محاصره قلعه موفق شد تا حسن صباح را شكست داده و قلعه را فتح كند. به گفته مكتوبات تاريخي هولاكوخان پس از فتح قلعه آن را با خاك يكسان كرد و اثري از آن باقي نگذاشت؛ اما نبرد حسن صباح با هولاكوخان و حضور ساليان درازي كه در قلعه داشته است همواره دست مايه طراحان و نقاشان بوده است. در ميان نقاشي هايي كه غالبا هم مينياتوري بوده اند، نقاشي معروفي در كتاب جامع التواريخ چاپ شده است. اين نقاشي هولاكوخان را در حال وارد شدن به قلعه نشان مي دهد. ساليان درازي است كه محققين در جستجوي پاسخ به اين پرسش هستند كه آيا طرح قلعه در اين نقاشي مطابق با نماي حقيقي قلعه قبل از اشغال آن توسط مغول ها بوده است؟ حميده چوبك، باستان شناس و سرپرست پروژه ملي الموت در خصوص يافته هاي باستان شناسي در قلعه و تشابه آن با نقاشي هاي مينياتوري از دژ حسن صباح به ميراث خبر گفت:«در سومين فصل كاوش در قلعه الموت كاشي ها و سفال هايي كشف شد كه به آن زرين فام مي گفتند. اين نوع از كاشي و سفال در آن زمان توسط بزرگان و افراد ثروتمند مورد استفاده قرار مي گرفته و جنبه تزئيني ويژه اي داشته است. در نقاشي مينياتوري اي كه در كتا ب جامع التواريخ وجود دارد و يكي از قديمي ترين نقاشي ها از قلعه حسن صباح محسوب مي شود، ديواره قلعه با همين سفال ها و كاشي ها تزئين شده است. با كنار هم قرار دادن اين كاشي ها و نقاشي مينياتوري كتا ب جامع التواريخ مي توان به اين نكته اشاره داشت كه احتمالا ديواره قلعه تشابه زيادي به نقاشي كتاب جامع التاريخ داشته است».
چوبك با اشاره به كتاب جامع التواريخ در موزه پاريس گفت:«اين كتاب در موزه پاريس نگهداري مي شود و ما براي آنكه بخواهيم از تصوير اين كتاب عكس بگيريم بايد هزاران دلار بپرازيم؛ در حالي كه اين كتاب متعلق به ما و حق مسلم ماست كه از آن استفاده كنيم». به گفته چوبك از جمله نكاتي كه باعث مي شود تا محققين به نقاشي اين كتاب و تطبيق آن با نماي اصلي قلعه به ديده شك بنگرند قدمت اين نسخه خطي است كه به قرن نهم مربوط مي شود.
به گفته برخي تاريخ نويسان هولاكوخان قلعه را با خاك يكسان كرده است، اما برخي ديگر نيز معتقدند از آنجايي كه در زمان صفويه اين قلعه زندان بوده است، نماي اصلي آن تا دوران صفويه پا بر جا مانده بود و پس از آن در زمان قاجاريه بخاطر پيدا كردن اشياي قيمتي از بين رفته است.
محمد حسن سمسار محقق و كارشناس اموال تاريخي در خصوص سفال ها و كاشي هاي پيدا شده در قلعه حسن صباح و تطبيق آن با نقاشي مينياتوري كتاب جامع التواريخ گفت:«همانطور كه در نقاشي هم ديده مي شودديوار هاي قلعه از كاشي زرين فام شكل گرفته است و يافته هاي اخير باستان شناسان در قلعه حسن صباح نيزما را به اين نكته نزديك تر مي كند كه در آن زمان ازكاشي هاي زرين فام براي تزئينات دژ استفاده شده است؛ اما بايد به اين نكته توجه داشت كه نقاشان مينياتوري واقعيت را در ابعاد تخيلي تصوير مي كردند و به همين علت آن نقاشي نيز تخيلي است؛ و از آنجايي كه به گفته تاريخ هولاكوخان قلعه را با خاك يكسان كرده است و اين نقاشي نيز متعلق به قرن نهم است، نمي توان خيلي به اين موضوع استناد داشت كه با پيدا كردن اين كاشي ها و سفال ها بتوان گفت نماي قلعه مطابق با نقاشي بوده است».
به گفته وي شايد بتوان با كشف بيشتر سفال ها واشيايي از اين دست، و با كنار هم قرار دادن آن ها تطبيق بهتري بين نقاشي مينياتوري كتاب جامع التواريخ و واقعيت موجود انجام داد.
دژ تاريخي حسن صباح يكي از غير قابل نفوذ ترين دژهاي تاريخي ايران بوده است. شرايط استراتژيكي اين قلعه باعث مي شد تا هيچ سپاهي نتواند قلعه را فتح كند. حسن صباح به مدت چهارده سال با مغول ها مي جنگد و در آخرين نبرد هنگامي كه هولاكوخان به قصد فتح قلعه به الموت مي رود شكست مي خورد. هولاكوخان از آنجايي كه مي دانست نفوذ به قلعه غير ممكن است، با محاصره طولاني قلعه كه يازده ماه به طول انجاميد توانست سرماي دره الموت را تحمل كند و افراد حسن صباح را كه به علت تمام شدن آب و غذايشان توانايي براي جنگيدن با مغول ها را نداشتند شكست دهد. به گفته اغلب مورخين هولاكوخان پس از فتح قلعه آن را با خاك يكسان كرد.
منبع:
خبرگزاری میراث فرهنگی http://www.chn.ir/
No comments:
Post a Comment